• Lênh đênh cái chữ vạn chài


    “Đấy là cái Thảo, cháu nội tôi đấy. Nó mới học hết lớp 4 thôi đã phải nghỉ rồi. Bố mẹ nó quá nghèo, cơm còn chẳng đủ mà ăn. Ở nhà, lại chẳng biết làm gì vì nó còn nhỏ quá. Bọn trẻ xóm chài này khổ thế đấy anh ạ” - Bà Nguyễn Thị Tám, năm nay đã ngoài 70 tuổi, làm nghề chèo đò ở bến cá Cột 5, nói với chúng tôi. Tiếp xúc với người dân vạn chài này, mới thấy giấc mơ đến trường của con trẻ vẫn còn khá xa vời...

    Cái nghèo bao vây sự học

    “Xóm chã” là từ dùng để gọi khu vực dân cư sinh sống ở khu vực Cột 5 (phường Hồng Hà, thành phố Hạ Long). Họ sống sát mép nước, chỉ đi vài bước là đến chợ cá Cột 5, lên đến con đường bao biển và khu đô thị mới khá sầm uất của thành phố. Dù cách bờ có mấy bước chân, nhưng cuộc sống của dân cư vạn chài này thì chênh lệch so với “trên bờ” nhiều lắm. Dân chã Cột 5 mưu sinh bằng cách bám biển vật lộn với sóng gió. Những người có tàu thuyền gắn máy có công suất cao có thể ra khơi dài ngày thì cuộc sống đỡ hơn, còn những thuyền nhỏ chỉ quanh quẩn trên vịnh thu nhập chẳng đáng là bao. Tất cả những gì họ khai thác được đều mang bán ngay trên chợ cá Cột 5 vào buổi sáng sớm. Nếu vợ con họ mang tôm cá đi bán thì còn khá, chứ bán qua thương lái thì lại chịu cảnh ép giá. Dù sao chợ cá này cũng mang lại sự sầm uất cho đời sống vạn chài. Thế nhưng nó cũng chỉ diễn ra chóng vánh, chỉ đến khoảng 7 giờ sáng là chợ cá tan, cái nghèo lại lộ diện trên những con thuyền chật hẹp với những khoang cá trống rỗng. Anh Nguyễn Văn Nhất, một dân chã cho biết: “Cuộc sống trên biển lênh đênh lắm. Trời mà thương cho thì được, còn trời không thương là lại đói ngay. Có mùa thì đi một đêm cũng kiếm được một hai trăm, chứ mùa này thì đói lắm. Mấy hôm trước em đi đều chẳng được cái gì lại lỗ cả tiền dầu nữa. Tiền ăn chẳng có, lấy đâu ra tiền cho các cháu ăn học hả anh?”.
    Bé Thu chờ bà đưa đến lớp ở trong đất liền.
    Bé Thu chờ bà đưa đến lớp ở trong đất liền.

    Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy đa phần dân chã ở đây đều từ các nơi khác đến làm ăn. Họ tụ tập làm nhà bè để sinh sống rất tạm bợ. Cứ đến mùa mưa bão là lại phải nhổ neo di chuyển chỗ khác an toàn hơn. Cuộc sống của họ phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên. Tất cả những nhu cầu thiết yếu nhất của họ như nước sinh hoạt, thực phẩm, xăng dầu v.v.. đều phải mua với giá khá cao so với trên bờ. Những người phụ nữ chỉ được lên bờ lúc “vượt cạn” rồi lại nhanh chóng quay lại với cuộc sống lênh đênh. Cuộc sống lênh đênh của họ bốn bề là nước, nước biển xanh ngắt một màu. Nước bao vây tứ phía, cái nghèo như nước cũng bao vây theo. Được biết, UBND tỉnh hiện đang tích cực triển khai kế hoạch di dời các hộ dân làng chài lên bờ, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, đa phần những người cao tuổi là thuộc diện được di dời bởi họ có bè cố định và không tham gia khai thác được. Còn những gia đình có phương tiện đánh bắt thì vẫn phải chấp nhận cuộc sống lênh đênh. Những đứa trẻ thì vẫn cứ được sinh ra ngày một đông và lớn lên tự nhiên tựa như sóng biển. Và chúng cũng đành chấp nhận lên bờ học tạm chỉ để biết lấy một vài cái chữ cho biết đọc, biết viết mà thôi…

    Xa lắm giấc mơ đến trường

    Chúng tôi lên một chiếc đò của một cô gái còn rất trẻ. Cô tên là Lê Thị Hiền sinh năm 1997. Hiền bộc bạch: “Em làm nghề chèo đò này đã lâu rồi, không chèo đò thì còn biết làm gì. Em chỉ được học hết lớp 3 thôi. Thế cũng là tốt rồi chứ ở đây có ai học lên được cấp 2 đâu. Tất cả đều không học ở trường mà học nhà bà Liên chỉ để biết viết cái chữ…”. Vừa nói, Hiền vừa đưa chiếc điện thoại cũ kĩ ra khoe rằng, đi học cũng có cái tốt là biết… nhắn tin trên điện thoại. Nhìn khuôn mặt em, nhìn nước da nâu vì nắng gió ấy, tôi không tin là em mới 15 tuổi. Mà cũng phải rồi, người dân ở đây có ai là không già trước tuổi đâu! Cứ thấy đôi mắt khắc khoải trên khuôn mặt thơ ngây của cháu Nguyễn Thị Thu cũng đủ nhận ra rằng, cái nghèo và sự học đang ám ảnh họ đến thế nào, ám ảnh cả giấc mơ con trẻ. Đã nghèo rồi nhưng dân chã Cột 5 lại thường đông con. Chị Bùi Thị Thêm, mẹ của 4 đứa bé gái, cho biết: “Khổ lắm anh ạ, em có bốn đứa con gái nhưng… không dám đẻ thêm! Đẻ chúng ra chỉ khổ thôi, có đứa nào được học lên cấp 2 đâu. Con bé Nga là đứa lớn nhất em đã phải gửi về nhờ bà ngoại nuôi cho. Bà ngoại sống ở trên bờ nên cũng đỡ vất vả hơn. Riêng nó được học hết lớp 7 còn lại mấy đứa Thu, Thuý, Nuôi chỉ cố sao hết lớp 5 là tốt lắm rồi. Đời ông bà, bố mẹ đã không biết chữ rồi, đời chúng nó phải cố mà viết được cái chữ...”.
    Bà Tám, người chèo đò đưa tôi ra thăm vạn chài Cột 5.
    Bà Tám, người chèo đò đưa tôi ra thăm vạn chài Cột 5.
    Trẻ con ở đây có vẻ không được dạn dĩ cho lắm có lẽ vì ít được tiếp xúc với người lạ. Tôi gọi một cháu bé đang cầm cuốn vở tập tô với những nét chữ nắn nót lại gần. Cháu bé sợ sệt vội nấp vào sau lưng mẹ. Chị Thêm, mẹ cháu, giải thích: “Nó là con Thuý. Em cũng muốn cho cháu đi học, nhưng bà Liên bảo để sang năm chờ cháu lớn hơn chút nữa. Với lại, giờ lớp của bà cũng đã đông lắm rồi, không còn chỗ ngồi nữa đâu”.
    Gian nan con đường đến lớp.
    Gian nan con đường đến lớp.
    Bà giáo Liên mà người dân nơi đây hay nhắc đến như một ân nhân tên đầy đủ là Lưu Thị Liên, một giáo viên nghỉ hưu năm nay đã gần 70 tuổi. Năm 1999, bà bắt đầu mở lớp dạy học cho một số con em dân chã. Dần dần, thấy bà tận tâm với con em mình nên nhiều ngư dân vạn chài đã gửi con em lên học lớp ngày càng đông. Thương xót những đứa trẻ con nhà nghèo có nguy cơ thất học, bà Liên đã không từ chối bất kỳ một trường hợp nào. Lớp học đông đúc của bà ở khu 2, phường Hồng Hà, chỉ cách xóm chã Cột 5 chừng nửa cây số. May thay, nhờ có tấm lòng của bà giáo Liên mà một số những đứa trẻ ở đây đã biết đọc, biết viết. Tuy nhiên, cũng nhiều cháu phải nghỉ học giữa chừng. Cháu Nguyễn Thị Thảo, năm nay mới 14 tuổi, buồn bã kể: “Nhà cháu nghèo lắm. Chúng cháu phải dựa vào ông bà là nhiều chứ bố mẹ cháu đi đánh cá mấy ngày mới về không đủ tiền để trả nợ. Chị em cháu không được đi học ở trường vì… không có giấy khai sinh. Cháu được học đến lớp 4, biết đọc, biết viết rồi nên phải nghỉ để nhường cho 2 đứa em…”.
    Chị Thêm và các con trên chiếc bè nổi ở vạn chài.
    Chị Thêm và các con trên chiếc bè nổi ở vạn chài.
    Người mà cháu Thảo dựa vào là bà Nguyễn Thị Tám. Đã 73 tuổi, nhưng bà vẫn cần mẫn làm nghề chèo đò để chủ yếu là phục vụ bà con vạn chài đi chợ. Mỗi lượt đi đò như vậy, người ta trả bà được khoảng 2-3 nghìn đồng. Ngày nào nhiều thì bà mới chở được khoảng trên 10 chuyến. Thế nhưng, việc học của mấy đứa cháu nội trông chờ cả vào ba bốn chục nghìn bà kiếm được trong ngày. Bà Tám vừa đưa đò vừa than thở với chúng tôi: “Bà có 5 đứa con (3 trai, 2 gái). 2 cô con gái lấy chồng định cư trên bờ thì khá hơn một chút, còn 3 thằng con trai kiếm sống trên vịnh này thì khổ lắm. Bà và mấy cô con dâu cũng chẳng biết cái chữ nào. Chỉ khổ thân cho mấy đứa cháu muốn đi học ở trường lắm nhưng cũng chỉ được đi học lớp bà Liên để biết chữ thôi”.

    Sáng ra, mấy đứa cháu của bà Tám cứ nhất định đợi bà đưa vào bờ đi học vì không có tiền đi đò của người khác. Và quan trọng hơn cả là đàn cháu thơ ngây ấy biết chắc được rằng, bà nội mình sẽ cho tiền mình đi học. Bà Tám xếp lại những đồng tiền lẻ đưa cho mỗi đứa chừng dăm bảy nghìn. Ít ỏi vậy thôi nhưng đó lại là công sức cả ngày của bà. Dù đã cử đứa lớn nhất dẫn em đi học và mấy đứa cháu đã bước lên bờ rồi nhưng ánh mắt người bà vẫn dõi theo đầy lo lắng. Mà cũng phải thôi, trên bờ biển lổn nhổn toàn đá là đá trơn tuột thế kia, ai dám chắc, những đứa cháu của bà không trượt ngã bao giờ! Tôi nhận ra trong ánh mắt xa xăm của bà có nỗi lo âu con nước vơi đầy, biển trời giông bão, lo cho cả con đường gập ghềnh đến lớp của đàn cháu thơ ngây. Bà cụ Tám làm tôi nhớ, ngày xưa mỗi lần tôi chuẩn bị đến trường là thế nào bà nội tôi lại chạy ra tận ngõ, tìm mọi cách giúi vào cặp tôi một ít tiền lẻ. Có lẽ, trong khó nghèo, những người bà không biết chữ như bà nội tôi, như bà Tám càng thiết tha cho những đứa cháu của mình được đi học.

    Xem ra, để biết đọc, biết viết, những đứa trẻ vạn chài chỉ biết dựa vào lớp học của bà giáo Liên. Mà những người có tấm lòng như bà Liên bây giờ thật không nhiều. Thêm nữa, sức khoẻ của bà giáo Liên cũng sa sút dần, lớp học này chẳng biết có thể duy trì đến bao giờ nữa. Cuộc sống của dân vạn chài thì ngày một khó khăn, cá tôm ngày càng khan hiếm, cái sự học của con em họ không biết rồi sẽ đi về đâu? Chia tay bà cụ Tám ra về, chúng tôi bước lên bờ mà lòng nặng trĩu lo âu. Theo quán tính, con đò của bà bị đẩy ra xa. Con đò chênh vênh trên mặt biển mênh mông, chênh vênh như chính tương lai của những đứa trẻ vạn chài...

    Theo Báo Quảng Ninh online.

  • 0 comments:

    Post a Comment